UzCombinator
UZ
EN
Startup School
Kurs dasturi0/19
Modul 1
G‘oya va muammo
  1. 1Startap nima va u oddiy biznesdan nimasi bilan farq qiladi4 daqiqa
  2. 2Haqiqiy muammoni topish4 daqiqa
  3. 3G‘oyani baholash: bozor, vaqt va jamoa4 daqiqa
  4. 4Hammuassis va jamoa4 daqiqa
Modul 2
Mijozlar va tekshiruv
  1. 5Mijoz bilan suhbat qanday o‘tkaziladi5 daqiqa
  2. 6Birinchi foydalanuvchilaringiz kim4 daqiqa
  3. 7Talabni arzon tekshirish5 daqiqa
Modul 3
MVP qurish
  1. 8MVP nima va nima emas4 daqiqa
  2. 9Tez qurish: kod, no-code va tayyor vositalar4 daqiqa
  3. 10Ishga tushirish va fikr-mulohaza yig‘ish4 daqiqa
  4. 11Product-market fit belgilari4 daqiqa
Modul 4
O‘sish va ko‘rsatkichlar
  1. 12Asosiy ko‘rsatkichni tanlash4 daqiqa
  2. 13Unit-ekonomika: CAC, LTV va marja4 daqiqa
  3. 14Birinchi o‘sish kanallari4 daqiqa
  4. 15Mijozlarni ushlab qolish4 daqiqa
Modul 5
Investitsiya va pitch
  1. 16Investitsiya kerakmi? Bosqichlar va manbalar4 daqiqa
  2. 17Pitch deck tayyorlash4 daqiqa
  3. 18Investor bilan uchrashuv4 daqiqa
  4. 19Shartlar va baholash asoslari4 daqiqa
Modul 5Dars 194 daqiqa

Shartlar va baholash asoslari

Investitsiya va pitch
SAFE, konvertatsiya qilinadigan qarz va ulushli raund; kompaniya bahosi va ulush kamayishi qanday hisoblanadi.
Investor «ha» degandan keyin shartlar haqidagi suhbat boshlanadi. Bu bosqichda atamalar ko‘p va ular birinchi marta notanish tuyuladi. Ushbu darsning maqsadi - asosiy tushunchalarni bilib, yurist va investor bilan bemalol gaplasha olish. Har qanday hujjatni imzolashdan oldin uni albatta tajribali yurist bilan ko‘rib chiqing.

Uch asosiy vosita

  • Ulushli raund. Investor pul beradi va evaziga kompaniyaning aniq ulushini oladi. Kompaniya bahosi va bitta ulush narxi shu raundda belgilanadi. Bu eng aniq, lekin eng ko‘p hujjat va vaqt talab qiladigan yo‘l.
  • SAFE. Kelajakdagi ulush huquqi bo‘yicha oddiy shartnoma. Investor hozir pul beradi, ulushni esa keyingi ulushli raundda oladi. Odatda baholash chegarasi yoki chegirma belgilanadi: bu erta investor keyingi raunddagi investorlardan qulayroq narxda ulush olishini ta’minlaydi. SAFE Y Combinator tomonidan ishlab chiqilgan va namunaviy hujjatlari ularning saytida ochiq e’lon qilingan.
  • Konvertatsiya qilinadigan qarz. SAFEga o‘xshaydi, lekin rasmiy jihatdan qarz: foiz stavkasi va qaytarish muddati bor. Keyingi raundda u ulushga aylanadi.
O‘zbekistonda bu vositalarning qaysi biri va qanday shaklda qo‘llanishi mumkinligi kompaniyangizning huquqiy shakli va amaldagi qonunchilikka bog‘liq. Ba’zi asoschilar investitsiya uchun boshqa davlatda xolding kompaniya ochadi. Bu katta huquqiy va soliq qarori, uni faqat yurist va buxgalter bilan birga qabul qiling.

Baholash va ulush kamayishi

Ikki atama: investitsiyagacha bo‘lgan baho (pre-money) va investitsiyadan keyingi baho (post-money). Ular o‘rtasidagi farq - kiritilgan pul.
Oddiy misol, raqamlar o‘ylab topilgan. Kompaniyaning investitsiyagacha bahosi 4 million dollar. Investor 1 million dollar kiritadi. Investitsiyadan keyingi baho 5 million dollar. Investor ulushi: 1 ni 5 ga bo‘lsak, 20 foiz.
Ulush kamayishi shunday ishlaydi: yangi ulushlar chiqarilgani uchun mavjud egalarning foizi kamayadi. Agar raunddan oldin ikki asoschi 50 foizdan egalik qilgan bo‘lsa, yuqoridagi raunddan keyin har biriga 40 foiz qoladi. Foiz kamaydi, lekin kompaniya qimmatlashdi, shuning uchun ulushning qiymati oshgan bo‘lishi mumkin.
Har bir raundda ulush kamayadi, shuning uchun kelajakdagi raundlarni ham hisobga oling. Xodimlar uchun ulush hovuzi (opsionlar) ham asoschilar ulushini kamaytiradi, uni ham hisob-kitobga qo‘shing.

Boshqa muhim shartlar

  • Tugatish bo‘yicha imtiyoz. Kompaniya sotilganda yoki tugatilganda investor pulini birinchi navbatda qaytarib olish huquqi. Uning shartlari asoschilar oladigan summaga katta ta’sir qiladi.
  • Pro rata huquqi. Investorning keyingi raundlarda o‘z ulushini saqlab qolish uchun qo‘shimcha sarmoya kiritish huquqi.
  • Direktorlar kengashidagi o‘rin. Investor kompaniyaning muhim qarorlarida ovozga ega bo‘ladimi.
  • Axborot olish huquqi. Investorga qanday hisobotlar va qanchalik tez-tez berilishi.
  • Asoschilar vestingi. Investorlar ko‘pincha asoschilar ulushi vaqt o‘tishi bilan ishlab topilishini talab qiladi. Bu birinchi moduldagi mavzu.

Faqat bahoga qaramang

Eng yuqori baho har doim eng yaxshi taklif emas. Juda yuqori baho keyingi raundni qiyinlashtirishi mumkin: agar kompaniya kutilgan darajada o‘smasa, keyingi raund pastroq baho bilan o‘tadi. Sodda va adolatli shartlar, sizga haqiqatan yordam beradigan investor va keyingi bosqichga yetarli pul ko‘pincha bir necha foiz yuqori bahodan muhimroq.

Term sheet nima

Yakuniy hujjatlardan oldin investor odatda term sheet - asosiy shartlarning qisqa ro‘yxatini taklif qiladi. Unda investitsiya miqdori, baho, vosita turi va yuqorida sanalgan boshqa shartlar bo‘ladi. Term sheetning aksariyat bandlari majburiy emas, lekin ba’zilari, masalan, maxfiylik yoki ma’lum muddat boshqa investorlar bilan gaplashmaslik bo‘yicha bandlar majburiy bo‘lishi mumkin. Shuning uchun uni ham imzolashdan oldin yurist bilan ko‘rib chiqing. Term sheetdagi shartlar keyingi hujjatlarning asosiga aylanadi va keyinroq ularni o‘zgartirish qiyin.

Amaliy topshiriq

Kompaniyangizning hozirgi ulush taqsimotini jadvalga yozing. So‘ng ikki faraziy raundni qo‘shing va har biridan keyin har bir egasining foizini hisoblang. Hisob-kitobni yurist yoki tajribali asoschi bilan ko‘rib chiqing va tushunmagan har bir atamani ro‘yxatga yozing.

Foydali manbalar