Startap nima va u oddiy biznesdan nimasi bilan farq qiladi

G‘oya va muammo

Startapni boshqa bizneslardan tez o‘sish maqsadi ajratib turadi. Bu maqsad har bir qaroringizga qanday ta’sir qilishini ko‘ramiz.

Bugun deyarli har qanday yangi biznesni «startap» deb atashadi: yangi ochilgan qahvaxonani ham, onlayn do‘konni ham, mobil ilovani ham. Bu kursda biz so‘zni torroq ma’noda ishlatamiz: startap deganda butun maqsadi tez o‘sish bo‘lgan kompaniyani tushunamiz. Yangi bo‘lishi, kichikligi yoki texnologiya bilan bog‘liqligi uni startap qilmaydi. Uni startap qiladigan narsa - juda ko‘p mijozga xizmat qila oladigan va shu yo‘lda xarajatlari daromadidan ancha sekin o‘sadigan model.

O‘sish - asosiy belgi

Oddiy misol. Restoran yangi filial ochmoqchi bo‘lsa, yangi joy ijaraga oladi, oshpaz va ofitsiant yollaydi, jihozlarni sotib oladi. Har bir yangi mijozlar oqimi uchun deyarli shuncha xarajat qayta paydo bo‘ladi. Dasturiy mahsulotda esa yuzinchi mijozga xizmat qilish birinchisiga qaraganda deyarli qimmatga tushmaydi: mahsulot bir marta yaratiladi va ko‘p marta sotiladi.

Shuning uchun startapda o‘sish shunchaki maqsad emas, balki kompas. Nimani qurish, kimni ishga olish, investitsiya jalb qilish kerakmi yoki yo‘qmi - har bir qaror bitta savol bilan tekshiriladi: bu bizga tezroq o‘sishga yordam beradimi?

Startap bo‘lishni tanlaganda nima o‘zgaradi

Boshida ko‘pincha zarar ko‘rasiz. Siz bugungi foyda emas, ertangi o‘sish uchun ishlaysiz.
Ehtimol, tashqi investitsiya kerak bo‘ladi. Bu esa kompaniyaning bir qismini investorlarga berish demakdir.
Bozor yetarlicha katta bo‘lishi shart. Bir necha yuz mijoz bilan cheklanadigan soha yaxshi biznes bo‘lishi mumkin, lekin yaxshi startap bo‘lishi qiyin.
Noaniqlik ko‘p bo‘ladi. Mijozlar aslida nima istashini hali bilmaysiz, shuning uchun dastlabki ishning katta qismi o‘rganishdan iborat.
Sur’at muhim. Raqobatchilar va vaqt sizni kutmaydi, shuning uchun qarorlarni tez qabul qilib, xatolarni tez tuzatishga o‘rganasiz.

Kichik biznes yomon tanlov emas

Ko‘p asoschilar uchun foydali kichik biznes qurish to‘g‘riroq yo‘l bo‘ladi: investor yo‘q, daromad barqaror, nazorat to‘liq o‘zingizda. Buning hech qanday uyatli joyi yo‘q. Muhimi - ongli ravishda tanlash. O‘zingizdan so‘rang: men millionlab odamlarga xizmat qila oladigan narsa qurishni va buning uchun katta tavakkalchilikni qabul qilishni xohlaymanmi? Yoki tezroq barqaror daromad keltiradigan biznes menga ko‘proq mos keladimi?

Toshkentdan bir misol

Tasavvur qiling: ikki do‘st, ikkalasi ham buxgalteriyani yaxshi biladi. Birinchisi buxgalteriya firmasi ochadi va o‘ttizta kichik korxonaga xizmat ko‘rsatadi. Daromad o‘sishi uchun u har safar yangi buxgalter yollashi kerak. Ikkinchisi do‘kon egasiga telefon orqali hisob-kitobni o‘zi yuritish imkonini beradigan oddiy dastur yaratadi va uni oylik to‘lov asosida sotadi. Bilim bir xil, model esa butunlay boshqa. Dasturiy yechim Samarqand, Namangan yoki Andijondagi do‘konlarga yangi ofis ochmasdan yetib boradi.

Birinchi yo‘l ham, ikkinchisi ham yaxshi. Lekin faqat ikkinchisi startap.

G‘oyangiz startapga mos kelishining belgilari

Mahsulotni har bir mijoz uchun shaxsan sizning vaqtingizni sarflamasdan yetkazib berish mumkin.
Muammo ko‘p odam yoki ko‘p kompaniyada bor: O‘zbekistonda ham, undan tashqarida ham.
Mijozlar mahsulotni uzoq yuzma-yuz jarayonsiz topib sotib olishi mumkin yoki sotuv jarayoni takrorlanadigan tizimga aylanishi mumkin.
Foydalanuvchilardan tez o‘rganib, mahsulotni har hafta o‘zgartira olasiz.

Agar bu belgilarning ko‘pi sizning g‘oyangizga to‘g‘ri kelmasa, xavotir olmang. Ba’zan xizmat ko‘rsatish biznesi sifatida boshlab, keyinroq uni mahsulotga aylantirish mumkin. Asosiysi - qaysi yo‘lda ekaningizni bilish.

Ko‘p uchraydigan noto‘g‘ri tushunchalar

«Ilova qilsam, startap bo‘laman.» Ilova shunchaki vosita. Agar har bir yangi mijoz uchun qo‘lda ko‘p ish qilishingiz kerak bo‘lsa, ilova bo‘lsa ham model xizmat ko‘rsatishga yaqin.
«Startap degani investitsiya olish.» Investitsiya o‘sishni tezlashtirish vositasi, maqsad emas. Ba’zi startaplar uzoq vaqt o‘z daromadi hisobiga o‘sadi.
«Katta bo‘lish uchun katta boshlash kerak.» Aksincha, ko‘pchilik juda tor guruhdan boshlaydi va o‘sha guruhda o‘zini isbotlagandan keyingina kengayadi.

Amaliy topshiriq

Bir xatboshi yozing: mijozingiz kim, mingta mijozga qanday xizmat qilasiz va u yerga yetish uchun nima o‘sishi kerak - odamlar, pul yoki vaqtmi? Agar javob «menga ming barobar ko‘p xodim kerak bo‘ladi» bo‘lsa, siz xizmat ko‘rsatish biznesini rejalashtirayotgan bo‘lishingiz mumkin. Bu ham yaxshi, faqat buni oldindan bilib qo‘ying.

Foydali manbalar

Paul Graham: Startup = Growth
paulgraham.com