Startup School
Kurs dasturi0/19
Modul 1
G‘oya va muammo
Modul 2
Mijozlar va tekshiruv
Modul 3
MVP qurish
Modul 4
O‘sish va ko‘rsatkichlar
Modul 5Dars 164 daqiqa
Investitsiya kerakmi? Bosqichlar va manbalar
Investitsiya va pitch
O‘z mablag‘ingiz, grantlar, biznes-farishtalar va venchur fondlar: har biri nima uchun va qachon mos keladi.
Investitsiya jalb qilish ko‘pincha startap muvaffaqiyatining belgisi sifatida ko‘riladi. Aslida bu maqsad emas, vosita: o‘sishni tezlashtirish uchun pul. Investitsiyaning narxi bor - kompaniyaning bir qismi, ko‘p vaqt va yangi majburiyatlar. Shuning uchun birinchi savol «qancha olamiz?» emas, «bizga umuman kerakmi?» bo‘lishi kerak.
Investitsiya qachon kerak
- O‘sish uchun daromadingizdan ko‘ra ko‘proq pul kerak bo‘lsa, masalan, jamoani tez kengaytirish yoki yangi bozorga chiqish uchun.
- Bozorda imkoniyat oynasi qisqa bo‘lsa va sekin o‘ssangiz, kimdir sizdan oldin egallab olishi mumkin bo‘lsa.
- Mahsulotni qurish uchun daromad kelishidan oldin katta sarmoya talab qilinsa, masalan, murakkab texnologiya yoki uskunalar.
Agar mahsulotingiz boshidanoq daromad keltirsa va o‘z pulingiz hisobiga barqaror o‘sa olsangiz, investitsiyasiz yo‘l ham munosib tanlov. Bunda kompaniya to‘liq sizniki qoladi va qarorlarni o‘zingiz qabul qilasiz.
Pul manbalari
- O‘z mablag‘ingiz va daromad. Eng arzon pul: hech kimga ulush bermaysiz. Kamchiligi - o‘sish sur’ati daromadingiz bilan cheklanadi.
- Do‘stlar va oila. Ko‘pincha birinchi tashqi pul shu yerdan keladi. Ehtiyot bo‘ling: yo‘qotish ehtimoli borligini ochiq ayting va kelishuvni yozma rasmiylashtiring, aks holda munosabatlar buzilishi mumkin.
- Grantlar va davlat yoki xalqaro dasturlar. Ulush talab qilmasligi mumkin, lekin ko‘pincha hisobot va shartlar bilan keladi. Amaldagi dasturlar va ularning shartlarini rasmiy manbalardan tekshiring.
- Akseleratorlar. UzCombinator kabi dasturlar mentorlik, tarmoq va ba’zan investitsiya taklif qiladi. Har bir dasturning shartlarini diqqat bilan o‘qing.
- Biznes-farishtalar. O‘z pulini erta bosqichdagi kompaniyalarga tikadigan tajribali shaxslar. Ko‘pincha pul bilan birga maslahat va tanishlar ham beradi.
- Venchur fondlar. Ko‘plab investorlarning pulini boshqaradigan va yuqori o‘sish salohiyatli kompaniyalarga sarmoya kiritadigan tashkilotlar. Ular katta natija kutadi va kompaniyaning tez o‘sishini talab qiladi.
Bosqichlar
Raund nomlari bozorga qarab farq qiladi, lekin umumiy mantiq shunday:
- Pre-seed. G‘oya va birinchi versiya bosqichi. Pul mahsulotni qurish va dastlabki mijozlarni topish uchun.
- Seed. Mahsulot bor, birinchi mijozlar va o‘sish belgilari bor. Pul product-market fitga yetish va jamoani kengaytirish uchun.
- Keyingi raundlar. Ishlayotgan modelni kattalashtirish uchun. Investorlar bu yerda aniq raqamlar va takrorlanadigan o‘sishni kutadi.
Har bir bosqichda investorlar boshqacha savol beradi. Erta bosqichda jamoa va muammoga ko‘proq qarashadi, keyinroq esa raqamlarga.
Qancha so‘rash kerak
Yaxshi qoida: kompaniyani keyingi muhim bosqichga olib boradigan pulni zaxira bilan birga so‘rang. Bu bosqich kompaniyani sezilarli darajada qimmatroq qiladigan natija bo‘lishi kerak: masalan, aniq daromad darajasi yoki ma’lum miqdordagi faol mijozlar. Juda kam so‘rasangiz, maqsadga yetmasdan pul tugaydi. Juda ko‘p so‘rasangiz, keragidan ortiq ulush berasiz yoki investor topish qiyinlashadi.
Har oy qancha pul sarflayotganingizni va qolgan pul necha oyga yetishini doim biling. Bu raqam sizning eng muhim ko‘rsatkichlaringizdan biri.
Tirik qolish savoli
O‘zingizdan so‘rang: agar boshqa hech qanday investitsiya kelmasa, hozirgi pulimiz va o‘sish sur’atimiz bilan foydaga chiqa olamizmi? Agar javob «ha» bo‘lsa, investorlar bilan muzokarada kuchliroq bo‘lasiz, chunki ularga muhtoj emassiz. Agar «yo‘q» bo‘lsa, xarajatlarni qayta ko‘rib chiqish yoki investitsiya jalb qilishni oldinroq boshlash kerak.
Jarayon qancha vaqt oladi
Investitsiya jalb qilish ko‘pincha kutilganidan uzoqroq davom etadi: birinchi uchrashuvdan pul hisobga tushguncha bir necha oy o‘tishi mumkin. Shuning uchun jarayonni pul tugashiga oz qolganda emas, oldinroq boshlang. Pulingiz kam qolgan asoschi shoshiladi, bu esa muzokarada uni zaif qiladi va noqulay shartlarga rozi bo‘lishga majbur qilishi mumkin. Jarayon davomida ham kompaniya o‘sishda davom etishi kerak, chunki investorlar aynan shu o‘sishga qaraydi.
Amaliy topshiriq
Oylik xarajatlaringizni va qolgan pulingiz necha oyga yetishini hisoblang. Keyingi muhim bosqichni bitta aniq natija sifatida yozing. Shu natijaga yetish uchun qancha pul va vaqt kerakligini va bu pulni qaysi manbadan olish to‘g‘ri ekanini baholang.