SAFE nima
SAFE (Simple Agreement for Future Equity — kelajakdagi ulush haqida oddiy kelishuv) — bir necha betlik shartnoma. Sarmoyador pulni hozir o‘tkazadi, ulushni esa kompaniya keyingi narxlangan raundni o‘tkazganda avtomatik ravishda oladi.
- Standart — sarmoyadorlar va asoschilar uni allaqachon biladi
- Oddiy — odatda faqat baholash chegarasi kelishiladi
- Aniq — kim qancha ulushga ega bo‘lishini oldindan hisoblash oson
- Sinalgan — o‘n yildan ortiq vaqt davomida minglab kompaniyalarda ishlatilgan
Qanday ishlaydi
Post-money SAFE’da (2018-yildan beri standart) sotilgan ulush aniq: sarmoya ÷ baholash chegarasi. Avval qancha pul jalb qilishni va qancha ulush berishga tayyorligingizni tanlang — chegara shundan kelib chiqadi.
Masalan, $1 000 000 ni 15% ulush evaziga jalb qilish ≈ $6,67 mln post-money chegara degani. Xuddi shu chegarada $500 000 ≈ 7,5% beradi, $800 000 ≈ 12%. Bir necha SAFE’ni turli chegaralarda ham sotish mumkin — har birining ulushi alohida hisoblanadi va qo‘shiladi.
Kalkulyator
$
$
%
$
Keyingi narxlangan raund (ixtiyoriy)
$
SAFE’lar aylangandan keyin
Asoschilar90.0%
SAFE sarmoyadorlari10.0%
Taxminiy hisob: opsion puli va boshqa ulushdorlar hisobga olinmagan. Rasmiy hisob uchun advokat yoki buxgalter bilan tekshiring.
Atamalar
- Baholash chegarasi (valuation cap)
- SAFE ulushga aylanadigan eng yuqori baholash. Keyingi raund qanchalik yuqori bo‘lsa ham, SAFE egasi shu chegaradan hisoblangan narxda oladi.
- Chegirma (discount)
- Keyingi narxlangan raund narxidan past narx, masalan 20% chegirma. Chegara ham, chegirma ham bo‘lsa, sarmoyadorga qulayrog‘i qo‘llanadi.
- Post-money SAFE
- Chegara SAFE pullari qo‘shilgandan keyingi baholash sifatida o‘lchanadi — shuning uchun ulush aniq va oldindan ma’lum.
- MFN (eng qulay shart)
- Chegara ham, chegirma ham yo‘q: keyinroq chiqarilgan SAFE’larning eng yaxshi shartlarini oladi.
- Pro rata huquqi
- Keyingi raundlarda ham sarmoya kiritish huquqi; SAFE’ning o‘zida emas, alohida xatda (side letter) beriladi.
- Aylanish (conversion)
- Kompaniya narxlangan raund o‘tkazganda SAFE avtomatik ravishda imtiyozli aksiyaga aylanadi.
SAFE, qarz va narxlangan raund
| SAFE | Konvertatsiyalanuvchi qarz | Narxlangan raund | |
|---|---|---|---|
| Narx (yuridik xarajat) | Past | O‘rtacha | Yuqori |
| Tezlik | Kunlar | Haftalar | Haftalar–oylar |
| Qarzmi? | Yo‘q — foiz va muddat yo‘q | Ha — foiz va qaytarish muddati bor | Yo‘q — darhol aksiya |
| Boshqaruv | Odatda boshqaruv huquqi yo‘q | Odatda yo‘q | Kengash o‘rni va huquqlar bo‘lishi mumkin |
Hujjatlar
Rasmiy SAFE shakllari — Y Combinator’ning o‘zida: AQSh kompaniyalari uchun uch turdagi post-money SAFE (faqat chegara, faqat chegirma, MFN), ixtiyoriy pro rata xati va SAFE foydalanuvchi qo‘llanmasi, shuningdek Kanada, Kayman orollari va Singapurda ro‘yxatdan o‘tgan kompaniyalar uchun shakllar.
O‘zbekistonda ro‘yxatdan o‘tgan kompaniya uchun: bu shakllar boshqa mamlakatlar huquqi asosida yozilgan. Foydalanishdan oldin O‘zbekistonda faoliyat yurituvchi advokat bilan maslahatlashing.
Savol-javob
SAFE qarzmi?
Yo‘q. SAFE’da foiz ham, qaytarish muddati ham yo‘q. U kelajakdagi ulushga bo‘lgan huquq.
SAFE qachon ulushga aylanadi?
Kompaniya narxlangan sarmoya raundini o‘tkazganda, avtomatik ravishda. Minimal raund hajmi talab qilinmaydi.
Chegara ham, chegirma ham bo‘lsa-chi?
Sarmoyador ikkalasidan qaysi biri past narx bersa, o‘shanda aylanadi.
Qancha ulush berayotganimni qanday bilaman?
Post-money SAFE’da: sarmoya ÷ chegara. Yuqoridagi kalkulyator bir necha SAFE va keyingi raundni ham hisoblaydi.
Chegarasiz SAFE chiqarsa bo‘ladimi?
Ha: MFN shakli yoki chegirma shakli (chegirmani istalgancha qo‘yib) ishlatiladi.
Kompaniya sotilsa yoki yopilsa nima bo‘ladi?
Sotilganda SAFE egasi pulini qaytarib olish va ulushga aylantirishdan qaysi biri ko‘p bo‘lsa, o‘shani oladi. Yopilganda u qarzlardan keyin, oddiy aksiyadorlardan oldin to‘lovni oladi.
Bir sarmoyadordan qo‘shimcha pul olsam-chi?
Odatda yangi SAFE chiqariladi — mavjudini o‘zgartirilmaydi.
Pro rata va ma’lumot olish huquqlari qayerda?
SAFE’ning o‘zida emas — alohida xatda (side letter) kelishiladi.
O‘zbekistondagi kompaniya SAFE ishlata oladimi?
SAFE AQSh huquqi uchun yaratilgan. O‘zbekistonda ro‘yxatdan o‘tgan kompaniya uchun mahalliy advokat hujjatni moslashtirishi yoki boshqa vositani tavsiya qilishi kerak. Ko‘p startaplar xorijiy (masalan, Delaver) kompaniya ochib SAFE bilan sarmoya jalb qiladi.
UzCombinator SAFE bilan sarmoya kiritadimi?
Dastur shartlari — jumladan sarmoya va ulush — har bir qabul qilingan startap bilan alohida shartnomada belgilanadi. Savollar bo‘lsa: info@uzcombinator.uz.
Bu sahifa ma’lumot uchun, yuridik, soliq yoki buxgalteriya maslahati emas. Har qanday hujjatni imzolashdan oldin kompaniyangiz ro‘yxatdan o‘tgan davlatda litsenziyaga ega advokat bilan maslahatlashing.